„Kawaler srebrnej róży” na scenie Opery Bałtyckiej w Gdańsku



23 września 2005 roku w Państwowej Operze Bałtyckiej w Gdańsku w ramach Roku Polsko-Niemieckiego odbędzie się premiera opery Richarda Straussa „Kawaler srebrnej róży”.
- będzie to pierwsza od 70 lat realizacja opery Richarda Straussa w Gdańsku
- zaledwie piąta realizacja tego tytułu w Polsce
- inscenizację przygotowuje międzynarodowy zespół realizatorów i wykonawców

Opery Richarda Straussa niezmiernie rzadko, pomimo, że należą do XX-wiecznych arcydzieł gatunku, goszczą na polskich scenach. Straussowskie partytury stawiają wysokie wymagania wykonawcom, a także słuchaczom. To elitarne i wysublimowane muzycznie dzieła. W Gdańsku nie pokazywano ich od roku 1945, także ze względów ideologicznych, choć przed wojną często gościły na scenie Teatru Miejskiego(po raz pierwszy „Kawalera...” pokazano w Gdańsku w listopadzie 1911 roku - zaledwie kilka miesięcy po drezdeńskiej prapremierze!, a „Salome”dwa lata po prapremierze).
Podobny los spotkał dzieła Richarda Wagnera; dopiero w roku 2000 Opera Bałtycka mogła wystawiać jego „Tannhausera”.
Po ponad 70 latach nieobecności na gdańską scenę operową powraca jeden z najzabawniejszy oper komicznych, bodaj najpogodniejsze dzieło Straussa – „Kawaler srebrnej róży”. Jest to jednaj z niewielu oper skomponowanych w XX wieku, które cieszą się uznaniem publiczności.

O dziele

Po skomponowaniu dwóch, ociekających krwią i wyuzdanym erotyzmem oper 
- „Salome” i „Elektry”, Richard Strauss zwrócił się w stronę komedii. Wraz ze swym wiernym librecistą, Hugo von Hofmannsthalem, zapragnął stworzyć dzieło opiewające Wiedeń i nawiązujące do oper Mozart. W efekcie powstał „Kawaler srebrnej róży” - muzyczna opowieść o miłostkach i intrygach wiedeńskiej arystokracji z czasów panowania cesarzowej Marii Teresy (1740- 1780). Nie tylko splot intryg, ale i postacie przypominają bohaterów Mozarta i da Ponte z „Wesela Figara” czy „Cosi fan tutte”. Główny bohater „Kawalera...”, baron Ochs, to nieco mniej wyrafinowana wersja hrabiego Almavivy – łakomie oglądającego się za dziewczynami. Oktawian – to kopia kochliwego Cherubina, jeszcze nie mężczyzny, już nie chłopca (obie partie to role „spodenkowe”, czyli role chłopców wykonywane przez kobiety). Zarówno Oktawian jak i Cherubin zmuszeni są do gry płci – przebierają się za kobiety (czyli śpiewaczka grająca chłopca w pewnym momencie gra chłopca, który udaje kobietę). Marszałkowa to nieco bardziej nobliwa Hrabina Rozyna z „Wesela Figara” – świadoma upływającego czasu, przemijającej urody i niestałości męskich uczuć. By zaznaczyć w dziele klimat Wiednia, Strauss nie oparł się pokusie wprowadzenia do partytury rytmów walca, choć taniec ów w czasach Marii Teresy znany był tylko na wsi i na przedmieściach, w bardzo prymitywnej formie. Tematem dzieła są gry miłosne: Marszałkowa ma romans z młodym Oktawianem. Oktawian zaś, poznawszy swą rówieśniczkę Zofię, czyni z niej obiekt uwielbienia. Zofia ma zostać narzeczoną barona, co nie przeszkadza mu umizgiwać się do przebranego za kobietę Oktawiana. Jeśli dodać do tego jeszcze parę służących-intrygantów, komiczną postać ojca Zofii – parweniusza i szereg epizodycznych, charakterystycznych postaci otrzymamy jedną z najzabawniejszych komedii muzycznych. Ale i wzruszających – w niezwykłej muzycznej urody finałowym tercecie Marszałkowa, widząc swego młodszego kochanka szczęśliwego z inną, usuwa się w cień, z godnością godząc się z prawami natury. 

treść

Baron Ochs pojawia się w domu swej krewnej, Marszałkowej von Werdenberg. Przerywa jej spotkanie z kochankiem, Oktawianem, którego Marszałkowa przebiera za pokojówkę. Baron ma zaręczyć się z Zofią Faninal i szuka osoby, która zgodnie z wiedeńskim zwyczajem (wymyślonym przez twórców opery), dostarczy przyszłej narzeczonej w jego imieniu srebrną różę. Marszałkowa poleca Oktawiana. Dochodzi do spotkania Zofii z Oktawianem. Młodzi zakochują się w sobie. Oktawian wymyśla intrygę, która pozwala skompromitować grubiańskiego barona, a tym samym zdobyć Zofię dla siebie. 

realizatorzy i wykonawcy 

Przedstawienie przygotowuje międzynarodowy zespół realizatorów i wykonawców. Kierownikiem muzycznym jest pochodzący Luksemburga Janpierre Faber, reżyserem – Niemiec – Gunter Mayr. Scenografię przygotowują polscy artyści – Jacek Mocny i Małgorzata Słoniowska.
Wśród solistów – śpiewacy z wielu polskich teatrów i z zagranicy. W partii Marszałkowej wystąpią Magdalena Barylak i Bella Muller, jako Ochs Radosław Żukowski i Andre Eckert, jako Oktawian – Alicja Węgorzewska i Rita Lucia Schneider, jako Zofia – Katarzyna Oleś-Blacha i Sonja Adam, jako Faninal – Adam Woźniak


Gdańska premiera odbędzie się w ramach obchodów Roku Polsko-Niemieckiego. Sponsorami są Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego, Grupa Lotos. Spektakl powstaje z finansowym wsparciem Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej i Programu Operacyjnego Ministerstwa Kultury RP „Promocja Twórczości”.

Spektakl w październiku zostanie pokazany w ramach tournee na scenach Niemiec, Austrii, Francji, Szwajcarii i Luksemburga, by w listopadzie znów powrócić do Gdańska.


Richard Strauss
Kawale Srebrnej róży
opera komiczna w 3 aktach
wersja Coburger

kierownictwo muzyczne Jeanpierre Faber
reżyseria Günter Mayr
scenografia Jacek Mocny
kostiumy Małgorzata Słoniowska
współpraca muzyczna Sławek A. Wróblewski 
oryginalna wersja językowa 

polski, filologiczny przekład libretta wyświetlany nad sceną - Bożena Wommelsdorf
premiera Państwowa Opera Bałtycka 23 września 2005 roku